Η παιδοδερματολογία είναι ο τομέας της δερματολογίας που ασχολείται με τη διάγνωση και τη θεραπεία δερματικών παθήσεων σε βρέφη, παιδιά και εφήβους.
Το δέρμα των παιδιών διαφέρει από των ενηλίκων.
Πώς διαφέρει το παιδικό δέρμα από το δέρμα των ενηλίκων;
- Είναι λεπτότερο και πιο ευαίσθητο
- Έχει λιγότερο ανεπτυγμένη προστατευτική στιβάδα (κερατίνη)
- Έχει διαφορετικό pH
- Είναι πιο επιρρεπές σε αφυδάτωση, λοιμώξεις και ερεθισμούς
- Χρειάζεται ειδική φροντίδα και προϊόντα χωρίς ερεθιστικές ουσίες
Πώς πρέπει να φροντίζουμε το δέρμα του παιδιού μας καθημερινά;
- Χρήση ήπιου καθαριστικού χωρίς σαπούνι (soap-free)
- Αποφυγή υπερβολικού μπάνιου (όχι περισσότερες από 1 φορά την ημέρα)
- Άμεση ενυδάτωση μετά το μπάνιο με κατάλληλες παιδικές ενυδατικές
- Αποφυγή επαφής με ερεθιστικές ουσίες (π.χ. μαλακτικά, αρωματισμένα απορρυπαντικά)
- Χρήση αντηλιακού ειδικά σχεδιασμένου για παιδιά όταν υπάρχει έκθεση στον ήλιο
Οι πιο συχνές δερματικές παθήσεις στην παιδική ηλικία
Ατοπική Δερματίτιδα (Έκζεμα)
Συχνότητα: Πάνω από 20% των παιδιών παγκοσμίως εμφανίζουν ατοπική δερματίτιδα.
Ηλικία έναρξης: Συνήθως εμφανίζεται πριν την ηλικία των 5 ετών.
➤ Χαρακτηριστικά:
- Ξηρότητα, φαγούρα, ερυθρότητα
- Εξανθήματα με λέπια ή εκδορές από το ξύσιμο
- Εντοπίζεται συνήθως στα μάγουλα, πίσω από τα γόνατα και τους αγκώνες
➤ Αιτίες:
- Κληρονομικότητα (συχνά υπάρχει ιστορικό αλλεργιών ή άσθματος στην οικογένεια)
- Διαταραχή του επιδερμικού φραγμού
- Περιβαλλοντικοί παράγοντες (κρύο, ξηρότητα, αλλεργιογόνα)
➤ Αντιμετώπιση:
- Καθημερινή ενυδάτωση
- Τοπικά κορτικοστεροειδή σε φλεγμονώδεις φάσεις
- Αποφυγή ερεθιστικών/αλλεργιογόνων
- Αντιισταμινικά σε έντονη φαγούρα
Σμηγματορροϊκή Δερματίτιδα
Συχνότητα: Πολύ κοινή στα βρέφη (νεογνική ηλικία έως 3-4 μηνών)
➤ Χαρακτηριστικά:
- Κίτρινες, λιπαρές φολίδες στο τριχωτό της κεφαλής
- Μπορεί να εμφανιστεί και στα φρύδια, πίσω από τα αυτιά ή στις πτυχές του δέρματος
➤ Αιτίες:
- Υπερδραστηριότητα των σμηγματογόνων αδένων λόγω ορμονών της μητέρας
- Πιθανή συμμετοχή του μύκητα Malassezia
➤ Αντιμετώπιση:
- Ήπια παιδικά σαμπουάν με κετοκοναζόλη ή σαλικυλικό οξύ
- Μαλάκωση των φολίδων με βαζελίνη ή λάδι πριν το μπάνιο
- Συνήθως υποχωρεί μόνο του
Ιογενή Εξανθήματα
Συχνότητα: Πολύ συχνά κατά την παιδική ηλικία, ιδιαίτερα σε παιδιά που πηγαίνουν σε παιδικούς σταθμούς.
➤ Παραδείγματα:
- Αιφνίδιο εξάνθημα
- Ιλαρά
- Οστρακιά
- Πέμπτη νόσος (παρβοϊός B19)
- Ερπητικές λοιμώξεις (HSV)
- Εξανθήματα από εντεροϊούς, όπως coxsackie και echo
- Εξάνθημα/ενάνθημα από EBV ή CMV
➤ Χαρακτηριστικά:
- Εξάνθημα σε όλο το σώμα ή/και στους βλεννογόνους, π.χ. του στόματος
- Συνοδά συμπτώματα: πυρετός, καταρροή, ανορεξία
- Τα περισσότερα είναι αυτοπεριοριζόμενα
➤ Αντιμετώπιση:
- Αντιπυρετικά, καλή ενυδάτωση, παρακολούθηση
- Ιατρική αξιολόγηση για ακριβή διάγνωση
Μυρμηγκιές (Verrucae)
Συχνότητα: Πολύ συχνές, ειδικά σε παιδιά σχολικής ηλικίας
➤ Αιτίες:
- Ιός HPV (ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων)
- Μεταδίδονται με επαφή, ιδιαίτερα σε κοινόχρηστους χώρους (π.χ. αποδυτήρια, πισίνες)
➤ Χαρακτηριστικά:
- Σκληρές, τραχείες βλάβες στο δέρμα (συνήθως στα χέρια, πέλματα, γόνατα)
- Συνήθως ανώδυνες, εκτός αν πιέζονται (π.χ. στα πέλματα)
➤ Αντιμετώπιση:
- Κρυοθεραπεία, σαλικυλικό οξύ, laser
- Σε αρκετές περιπτώσεις υποχωρούν αυτόματα μέσα σε μήνες έως χρόνια
Μολυσματική Τέρμινθος (Molluscum contagiosum)
Συχνότητα: Συχνή σε παιδιά 1-10 ετών
➤ Αιτία:
- Ιός molluscum contagiosum (συγγενής του ιού της ευλογιάς)
➤ Χαρακτηριστικά:
- Μικρές, γυαλιστερές, θολωτές βλατίδες με κεντρική εσοχή
- Εμφανίζονται στον κορμό, στα άκρα, ακόμα και στο πρόσωπο
➤ Αντιμετώπιση:
- Συνήθως υποχωρεί από μόνο του (σε 6–18 μήνες)
- Σε περίπτωση εκτεταμένης ή επίμονης νόσου: κρυοθεραπεία, καθαρισμός, τοπικά σκευάσματα
Μυκητιάσεις (Π.χ. Τριχοφυτία)
Συχνότητα: Συχνή σε παιδιά με επαφή με ζώα ή αθλητικές δραστηριότητες
➤ Χαρακτηριστικά:
- Κόκκινες, κυκλικές πλάκες με λέπια και κεντρική κάθαρση
- Συχνά στο τριχωτό της κεφαλής, στα άκρα ή στο σώμα
- Συνοδεύονται από κνησμό
➤ Αντιμετώπιση:
- Αντιμυκητιασικές κρέμες (τοπικά)
- Σε βλάβες στο τριχωτό ή εκτεταμένες: αντιμυκητιασικά από το στόμα (π.χ. γκριζεοφουλβίνη)
Κνίδωση
Συχνότητα: Εμφανίζεται σε σημαντικό ποσοστό παιδιών κάποια στιγμή
➤ Αιτίες:
- Αλλεργικά αίτια (τροφές, φάρμακα, δήγματα εντόμων)
- Ιογενείς λοιμώξεις
- Απροσδιόριστες αιτίες (ιδιοπαθής)
➤ Χαρακτηριστικά:
- Ροζ πλάκες με έντονη φαγούρα που εξαφανίζονται και επανεμφανίζονται σε άλλο σημείο
- Μπορεί να συνοδεύεται από αγγειοοίδημα (πρήξιμο στα χείλη/μάτια)
➤ Αντιμετώπιση:
- Αντιισταμινικά
- Αποφυγή του αιτιολογικού παράγοντα (αν εντοπιστεί)
Νεογνική Ακμή
Συχνότητα: Περίπου 20% των νεογνών
➤ Χαρακτηριστικά:
- Μικρά κόκκινα σπυράκια, με ή χωρίς πύον, στο πρόσωπο, κυρίως στα μάγουλα και στο μέτωπο
- Εμφανίζονται συνήθως 2–4 εβδομάδες μετά τη γέννηση
➤ Αιτία:
- Ορμονικές επιδράσεις από τη μητέρα
- Δεν σχετίζεται με ακμή της εφηβείας
➤ Αντιμετώπιση:
- Καθαρισμός με νερό και ήπιο σαπούνι
- Συνήθως υποχωρεί μόνη της χωρίς θεραπεία σε μερικές εβδομάδες
Ψωρίαση Παιδικής Ηλικίας
Συχνότητα: Λιγότερο συχνή αλλά σημαντική λόγω της χρόνιας φύσης της
➤ Χαρακτηριστικά:
- Ερυθρές πλάκες με παχιά, αργυρόλευκα λέπια
- Συχνά σε αγκώνες, γόνατα, τριχωτό κεφαλής, αλλά και σε πρόσωπο ή γεννητικά όργανα
- Μπορεί να προκαλεί ψυχολογική επιβάρυνση
Είναι μεταδοτικές οι δερματικές παθήσεις;
Ορισμένες είναι, άλλες όχι:
| Πάθηση | Μεταδοτική; |
| Μυρμηγκιές (ιός HPV) | Ναι |
| Μυκητιάσεις (π.χ. στο τριχωτό) | Ναι |
| Ατοπική δερματίτιδα | Όχι |
| Ψωρίαση | Όχι |
| Οστρακιά, ιλαρά (ιογενή εξανθήματα) | Ναι |
| Μολυσματική τέρμινθος (molluscum contagiosum) | Ναι |
Υπάρχει κληρονομικότητα στις παιδικές δερματικές παθήσεις;
Ναι, πολλές δερματοπάθειες έχουν κληρονομική προδιάθεση, όπως:
- Ατοπική δερματίτιδα
- Ψωρίαση
- Νεογνική ακμή
- Κάποιοι τύποι σπίλων ή αγγειωμάτων
Η ύπαρξη ιστορικού στην οικογένεια αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης στο παιδί.
Πόσο σημαντική είναι η αντηλιακή προστασία για τα παιδιά;
- Το παιδικό δέρμα είναι πολύ ευαίσθητο στην ηλιακή ακτινοβολία
- Η υπερβολική έκθεση στον ήλιο στην παιδική ηλικία αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο δέρματος αργότερα
- Παιδιά άνω των 6 μηνών πρέπει να φορούν:
- Αντηλιακό SPF 50 με ευρύ φάσμα προστασίας (να καλύπτει και τις UVA και τις UVB ακτίνες)
- Καπέλο, γυαλιά ηλίου και ρούχα με προστασία UV
- Αποφυγή έκθεσης μεταξύ 11:00–16:00
Τα παιδιά κάτω των 6 μηνών δεν πρέπει να εκτίθενται απευθείας στον ήλιο. Τα παιδιά κάτω των 12 μηνών θα πρέπει να κάθονται στη σκιά, φορώντας ρούχα με ηλιοπροστασία. Η εφαρμογή αντηλιακού κάτω των 12 μηνών θα πρέπει να γίνεται μετά από συζήτηση με τον παιδίατρο ή δερματολόγο. Τα παιδιά κάτω των 3 ετών θα πρέπει να εκτίθενται απευθείας στον ήλιο όσο το δυνατόν λιγότερο και πάντα φορώντας καπέλο και ρούχα με ηλιοπροστασία (UPF 50), ιδίως τις ώρες μεταξύ 11 το πρωί και 3 το απόγευμα.
Το παιδί μου έχει μια ελιά από τότε που γεννήθηκε. Τι κάνω;
- Οι συγγενείς σπίλοι, γνωστοί ιατρικά ως «congenital melanocytic nevi» (CMN), είναι καλοήθεις δερματικές βλάβες που υπάρχουν από τη γέννηση ή δείχνουν σημεία εμφάνισης μέσα στους πρώτους εβδομάδες ζωής.
- Προκαλούνται από την υπερβολική πολλαπλασιαση μελανοκυττάρων κατά τη διάρκεια της εμβρυϊκής ανάπτυξης, συχνά λόγω μεταλλάξεων στο γονίδιο NRAS.
- Κατηγοριοποιούνται με βάση το τελικό τους μέγεθος (ως ενήλικες): μικροί (<1.5 cm), μεσαίου μεγέθους (1.5–20 cm) και μεγάλοι/γίγαντες (>20 cm).
- Οι γιγάντιοι (>20cm) φέρουν αυξημένο (αν και σπάνιο) κίνδυνο μετατροπής σε μελάνωμα (~1–7 %).
- Επιπλέον, στις περιπτώσεις των μεγάλων/γιγαντιαίων CMN υπάρχει πιθανότητα εμφάνισης νευροδερματικής μελανωμάτωσης (neurocutaneous melanosis), μια σπάνια κατάσταση όπου μελανοκύτταρα αναπτύσσονται σε εγκεφαλικές μεμβράνες – διαγιγνώσκεται με μαγνητική τομογραφία και είναι πιο συχνή σε μεγάλους συγγενείς σπίλους.
- Οι μικροί και μεσαίου μεγέθους συγγενείς σπίλοι γενικά έχουν πολύ χαμηλό ή μηδενικό κίνδυνο για μελάνωμα και η πρόγνωση τους είναι εξαιρετική. Οι οδηγίες σύγχρονης παιδοδερματολογίας συστήνουν συντηρητική παρακολούθηση, ειδικά όταν δεν υπάρχουν ενδείξεις κλινικής αλλαγής.
- Σημειωτέον ότι το μέγεθος και η εμφάνιση του συγγενούς σπίλου αλλάζουν καθώς μεγαλώνει το παιδί (αρκεί η αλλαγή να είναι συμμετρική).
- Η αντιμετώπιση γίνεται εξατομικευμένα, με συνεργασία μεταξύ δερματολόγου, πλαστικού χειρουργού, ογκολόγου και – όταν κρίνεται απαραίτητο – γενετιστή ή νευρολόγου.
- Όταν απαιτείται παρέμβαση, οι επιλογές περιλαμβάνουν χειρουργική εξαίρεση (μερική ή ολική), πάντα με στόχο τη βελτίωση της αισθητικής όψης και της ψυχολογικής ευημερίας του παιδιού. Σε μεγαλύτερους σπίλους, η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να είναι σταδιακή και περίπλοκη.
- Τα μελανοκύτταρα μπορεί να διηθούν βαθύτερες δομές όπως μυς ή ακόμα και το κεντρικό νευρικό σύστημα, και συνεπώς η ολοκληρωτική αφαίρεσή τους δεν εξασφαλίζει πλήρη εξαφάνιση του κινδύνου.
- Τέλος, ο ψυχολογικός αντίκτυπος των CMN στις οικογένειες είναι σημαντικός – η διάγνωση και η εμφάνιση του σπίλου μπορεί να οδηγήσουν σε άγχος και εσωτερικές συγκρούσεις. Γι’ αυτό, η παροχή ψυχολογικής υποστήριξης και η προσέγγιση με ευαισθησία προς τις ανάγκες της οικογένειας είναι κρίσιμες, ώστε να διασφαλιστεί η συναισθηματική υγεία του παιδιού και των γονέων.